Salpeter

Heeft u het ook gelezen? Astronomen hebben een ontdekking gedaan die nieuw licht werpt op donkere materie. Iets met verbanden en torussen, maar daarover ga ik het nu niet hebben.

Opmerkelijker was de eensgezindheid waarmee wij, wetenschapsjournalisten, het hemelse gebeuren voor het voetlicht brachten. ‘Nieuw licht op donkere materie’, klonk het overal. Goh, wat een trouvaille, zo’n kop.

Jammer alleen dat diezelfde taalvondst al door nog tientallen anderen is gedaan. In het buitenland constateerde men dat er new light on dark matter was geworpen, en neues Licht in dunkle Materie. Trouwens, in het verleden wierp het onderzoek ook al keer op keer licht op donkere materie. Intussen zien we van die donkere materie overigens nog steeds geen reet.

Dat journalisten en voorlichters vaak uitgekauwde taal gebruiken, is bekend, maar de wetenschapsjournalist toont zich toch wel de ware meester in het genre van het cliché’s afdraaien. Dus is er steeds sprake van ‘doorbraken’ in de ‘strijd tegen kanker’, ‘zien’ allerlei machines ‘het licht’, komen er telkens ‘heilige gralen binnen handbereik’ maar worden er ook ‘heilige huisjes omvergehaald’.

Als het gaat over kosmologie, dient het vooral ‘geheimzinnig’ en ‘mysterieus’ te zijn; als het gaat over het klimaat, begin dan vooral met een olijk weerkundig gezegde. Talrijk zijn ook de ‘vingerafdrukken’, de ‘babyfoto’s’ en de zwarte gaten die ‘gulzig’ zijn of een ‘geboortekreet’ slaken.

En wie ben ik om mijn wetenschapsjournalistieke handen te wassen in onschuld: ook in mijn teksten willen wel eens al te geforceerde woordgrappen, flauwe dubbelzinnigheden of afgezaagde zegswijzen opduiken.

U moet trouwens wel op een paar van de links in dit stukje klikken hoor, ik heb mij de pleuris gegoogeld.

Metaforen als een grijsgedraaide plaat, koppen vol uitgekauwde woordspelingen. Maniërisme, collega’s. Nu-punt-nl’igheid. De Telegraafziekte. ANP’itis. Kom, zullen we ons voornemen dat we van nu af aan wel een volle minuut proberen na te denken voordat we een kop maken?

(Als het niet zo’n cliché zou zijn, zou hier nu een afsluitende woordspeling komen – zoiets als houdt uw kop erbij; geef uw koppen eens een facelift.)

Of ons tijdschrift interesse had in een stuk over exoten, wilden de twee studenten weten. Ze wisten allerlei voorbeelden: van de kastanjemineermot tot de roodrugspin. Niet oninteressant, was mijn antwoord, maar wat was nou het nieuws? Wat voor opmerkelijke eye opener zou hun artikel toevoegen? Het duurde een paar dagen voordat de mail rinkelde. De studenten hadden het: “Het is wel degelijk nieuws”, schreven ze, enigszins gepikeerd. “NRC, de Volkskrant en Trouw hebben er ook over geschreven. En Netwerk had er een item over.”

De studenten zaten – uiteraard – op een van de ‘journalistieke masters’ die steeds meer universiteiten aanbieden. Een misleidende term: op de meeste van die masters leer je immers nauwelijks iets over journalistiek, maar vooral over wetenschapscommunicatie. Nog de afgelopen week kreeg ik een stuk onder ogen van een andere masterstudent ‘journalistiek’. Een keurig tekstje met een onberispelijke uitleg van een ingewikkeld onderwerp. Had zo in een folder van een of ander ministerie gekund. Maar niet in een krant of publiekstijdschrift.

We maken ons druk als er weer eens een universiteitskrant wordt gemuilkorfd, maar de échte overwinning van de voorlichters op de onafhankelijke journalistiek vormen de meeste ‘journalistieke masters’. Onbeschaamd maken ze er misbruik van dat ‘journalistiek’ een vrij beroep is, een vaag woord. En dus leer je er, onder het mom van journalistiek, hoe je een brave uitlegger wordt, een communicator. Hoe je een fatsoenlijk nieuwsbericht of een pakkende nieuwskop schrijft, zul je er slechts in de marges horen. Dat is te mundaan; niet academisch genoeg.

Een tijdje geleden sprak ik alweer een andere student van zo’n opleiding – blijkt die niet eens te weten wat de vijf w’s en de h zijn. Topische zinnen, het verschil tussen een intro en een lead, het upgraden van nieuws, het onderscheid tussen een getrapte lead en een slagzinlead, het is voor deze lieden abracadabra. Laat staan dat deze wannabe-journalisten het vermogen aanleren om kritische vragen te stellen, een WOB-procedure in te zetten of off the record-informatie los te peuteren.

Voor mij is een journalist iemand die een dodelijk saaie bijeenkomst bijwoont en daar de enige interessante opmerking van de middag weet te herkennen als nieuws. Iemand die in staat is feilloos door te dringen tot de kern van de zaak door precies de juiste vragen te stellen. Iemand die in tien minuten een foutloos en oprolbaar nieuwsbericht van precies 350 woorden kan schrijven, op een redactie waar het een rumoer is van jewelste.

Dat is het ambacht; de kunde komt later. Maar die kunde is wel waarop de masters zich richten: staatsrecht, de geschiedenis van de journalistiek, publieksgericht schrijven, journalistieke ethiek en meer van die academische achtergrond-blabla. (Lees maar na). Ja, dan zit je met afgestudeerden die nog niet eens nieuws herkennen als ze erover struikelen.

Ik zeg: opheffen, die als ‘journalistieke opleiding’ vermomde voorlichterscursussen. Laat studenten gewoon elke ochtend de politiepersberichten bewerken, laat ze kamercommissies bijwonen en daar de essentie uit oppikken, stuur ze de straat op en laat ze pas terugkomen als ze nieuws hebben. En als ze dat een beetje kunnen, begin dán pas eens over de rest. Bakker word je ook niet door te leren over de organisatie van het bakkerijwezen en de geschiedenis van het brood.

Laten we het onder ogen zien, collega’s. Onze beroepsvereniging is zo wit als de blanke top der duinen.

Zelfs George Bush en Jan-Peter Balkenende hebben nog meer gekleurde mensen in hun kabinet. Zet ons een rare muts op, en we zijn in niets meer te onderscheiden van de Ku Klux Klan.

De 74 VWN-leden die deelnamen aan de mini-’hoe allochtoon ben u?’-enquete die ik vorige week rondstuurde, begonnen dan ook ongemakkelijk allerlei smoesjes te verzinnen. “Maar de oma van mijn vader was een halve Duitse”, mailde iemand. “Salem aleikum”, begon een ander. “Als Limburgse ben ik wel een officieuze allochtoon”, probeerde iemand anders.

Een interessante tegenwerping kwam van een Amsterdamse collega: “Ik verwacht helemaal niet dat de VWN een afspiegeling is van de maatschappij. Van mij hoeft dat eigenlijk ook niet per se. Ik vind het belangrijker dat wetenschapsjournalisten goede wetenschapsjournalistiek bedrijven.”

Natuurlijk. Maar is het ook voor die ‘goede wetenschapsjournalistiek’ niet beter om een afspiegeling te zijn van de maatschappij? Als kaaskop heb je toch minder oog voor allochtone dingetjes. Zoals ziektes die vooral bij minderheden voorkomen, of pak ‘m beet, wetenschappelijke ontwikkelingen in Allahuakhbarstan.

Maar wacht. Geen paniek. Het valt allemaal mee. De VWN blijkt namelijk een verbijsterende 17 procent allochtonen in haar midden te hebben! Dat verschilt geeneens veel van het landelijke percentage, 19,4 procent allochtone medelanders. We zijn een keurige afspiegeling van de maatschappij.

(bekijk de uitkomst van de enquete)

Lees verder »

Je zag meteen dat het jongetje Bert niet helemaal goed was. Zijn gezicht was raar, hij keek afwezig en hij-praat-te-een-beet-je-zo. O ja, hij had zijn broertje proberen te verdrinken in bad. En als hij boos werd, dan begon hij soms met zijn hoofd tegen de deurklink te rammen. Mijn kinderen heb ik het nog nooit zien doen.

Bert had FAS, legde de EO-redactie van Netwerk vanavond uit. Foetaal Alcohol Syndroom. De aandoening waarbij het centraal zenuwstelsel en delen van het het brein beschadigd raken door het drankgebruik van moeder.

Het werd heftig. We kregen te horen dat FAS al kan ontstaan bij één glas alcohol! Dat misschien wel een op de honderd baby’s FAS heeft! Dat 50 procent van de zwangere vrouwen blijft drinken! “Tja, het is ook gewoon een christenhondunieonderwerp”, nuanceerde mijn vriendin, schouderophalend. Ik moet zeggen: de EO plus alcohol plus ongeboren vruchten, daar komt geheid rottigheid van.

Maar wát voor rottigheid. Een klassiek geval van medisch-journalistiek amateurisme.

Lees verder »

Zó makkelijk is het om in het nieuws te komen. Beleg een mooie persconferentie met hapjes en mapjes voor de pers. Bestijg het spreekgestoelte en zeg iets over het klimaat. Iets engs, bij voorkeur. Je zult zien: het journaille neemt het kritiekloos over.
 
Deze week kwamen er weer twee clubs gemakkelijk mee weg. In Engeland belegde de Bulletin of Atomic Scientists een bijeenkomst waarop de Doomsday Clock plechtig twee minuten werd vooruitgezet vanwege de klimaatverandering (klimaatverslechtering, zei het Radio 1 Journaal zelfs).
 
Wacht ‘ns, de Doomsday Clock, was dat niet met kernoorlogen en zo?
 
Inderdaad, maar geen journalist die erover klaagde. NRC, Trouw, de NOS en nog zowat media namen de berichtgeving braaf over. “De wetenschappers die de Doomsday Clock bijhouden hebben de wijzers twee minuten opgeschoven”, schreef NRC. ‘De wetenschappers’ als priesters die je kritiekloos op hun woord kunt geloven.
 
Lees verder »

Eén schrale troost voor Femke Halsema: had het land bestaan uit louter wetenschapsjournalisten en -voorlichters, dan was GroenLinks omhoog geschoten naar 61 kamerzetels.

Halsema had dan kunnen uitkiezen om met de SP (22 zetels) of met de PvdA (25 zetels) een kabinet te vormen. Het CDA was gedecimeerd tot 3 zetels, de VVD was teruggevallen naar 18, en Geert Wilders had de kamer niet gehaald. D66 zou tot zijn verbazing op 15 zetels zijn gekomen en de Partij van de Dieren had 6 zetels behaald.

Lees verder »

Werkelijk vakbroeders en –zusters, ik ben heel benieuwd. Wat heeft u gestemd? Daarom heeft Frank Nuijens voor de aardigheid een kleine enquete voor ons opgezet op de homepage van de VWN site. Collega’s, doet u even mee?

Lees verder »

Laat het oud zeer zijn uit mijn boekenlijsttijd, of ordinaire jaloezie desnoods, maar er zijn weinig mensen die zo mijn irritatie oproepen als Harry Mulisch. Ieder jaar weer schep ik er dan ook een haast satanisch genoegen in als de Nobelprijs voor de literatuur weer eens blijkt te zijn voorbijgegaan aan deze arrogante, omhooggevallen literaire kwal. Ook dit jaar heb ik, kinderachtig!, hardop zitten lachen bij het NOS Journaal.

Lees verder »

Met woeste baarden, groene parka’s en zelfgebreide dassen stappen ze binnen. De een heeft een perpetuüm mobile uitgevonden, de volgende drukt me een pakket dichtbeschreven A4’tjes in handen en fluistert dat Einstein ongelijk had. Een ander begint over wormgaten en voegt daar in één adem aan toe dat we eens iets moeten doen met ‘de nieuwe ontwikkelingen in het onderzoek naar Atlantis’.

Lees verder »