Salpeter

Of ons tijdschrift interesse had in een stuk over exoten, wilden de twee studenten weten. Ze wisten allerlei voorbeelden: van de kastanjemineermot tot de roodrugspin. Niet oninteressant, was mijn antwoord, maar wat was nou het nieuws? Wat voor opmerkelijke eye opener zou hun artikel toevoegen? Het duurde een paar dagen voordat de mail rinkelde. De studenten hadden het: “Het is wel degelijk nieuws”, schreven ze, enigszins gepikeerd. “NRC, de Volkskrant en Trouw hebben er ook over geschreven. En Netwerk had er een item over.”

De studenten zaten – uiteraard – op een van de ‘journalistieke masters’ die steeds meer universiteiten aanbieden. Een misleidende term: op de meeste van die masters leer je immers nauwelijks iets over journalistiek, maar vooral over wetenschapscommunicatie. Nog de afgelopen week kreeg ik een stuk onder ogen van een andere masterstudent ‘journalistiek’. Een keurig tekstje met een onberispelijke uitleg van een ingewikkeld onderwerp. Had zo in een folder van een of ander ministerie gekund. Maar niet in een krant of publiekstijdschrift.

We maken ons druk als er weer eens een universiteitskrant wordt gemuilkorfd, maar de échte overwinning van de voorlichters op de onafhankelijke journalistiek vormen de meeste ‘journalistieke masters’. Onbeschaamd maken ze er misbruik van dat ‘journalistiek’ een vrij beroep is, een vaag woord. En dus leer je er, onder het mom van journalistiek, hoe je een brave uitlegger wordt, een communicator. Hoe je een fatsoenlijk nieuwsbericht of een pakkende nieuwskop schrijft, zul je er slechts in de marges horen. Dat is te mundaan; niet academisch genoeg.

Een tijdje geleden sprak ik alweer een andere student van zo’n opleiding – blijkt die niet eens te weten wat de vijf w’s en de h zijn. Topische zinnen, het verschil tussen een intro en een lead, het upgraden van nieuws, het onderscheid tussen een getrapte lead en een slagzinlead, het is voor deze lieden abracadabra. Laat staan dat deze wannabe-journalisten het vermogen aanleren om kritische vragen te stellen, een WOB-procedure in te zetten of off the record-informatie los te peuteren.

Voor mij is een journalist iemand die een dodelijk saaie bijeenkomst bijwoont en daar de enige interessante opmerking van de middag weet te herkennen als nieuws. Iemand die in staat is feilloos door te dringen tot de kern van de zaak door precies de juiste vragen te stellen. Iemand die in tien minuten een foutloos en oprolbaar nieuwsbericht van precies 350 woorden kan schrijven, op een redactie waar het een rumoer is van jewelste.

Dat is het ambacht; de kunde komt later. Maar die kunde is wel waarop de masters zich richten: staatsrecht, de geschiedenis van de journalistiek, publieksgericht schrijven, journalistieke ethiek en meer van die academische achtergrond-blabla. (Lees maar na). Ja, dan zit je met afgestudeerden die nog niet eens nieuws herkennen als ze erover struikelen.

Ik zeg: opheffen, die als ‘journalistieke opleiding’ vermomde voorlichterscursussen. Laat studenten gewoon elke ochtend de politiepersberichten bewerken, laat ze kamercommissies bijwonen en daar de essentie uit oppikken, stuur ze de straat op en laat ze pas terugkomen als ze nieuws hebben. En als ze dat een beetje kunnen, begin dán pas eens over de rest. Bakker word je ook niet door te leren over de organisatie van het bakkerijwezen en de geschiedenis van het brood.

Minister Eurlings is er uit. Als we nou hier en daar wat extra asfalt leggen, dan zijn we van het fileprobleem af. VNO-NVW-voorzitter Wientjes vond het al eerder opgelegd pandoer: “Als er meer mensen in Nederland komen, dan bouw je toch ook meer huizen?”, vroeg hij zich retorisch af in een opiniestuk in De Volkskrant van 27 augustus. Van Wientjes kun je dat verwachten, want de VNO-NCW-voorzitter heb ik nog nooit op origineel idee kunnen betrappen. Maar ook milieudino Wouter van Dieren, die zo langzamerhand dezelfde kant op lijkt te gaan als James Gaia Lovelock, stelde in NRC Handelsblad dat we niet zo moeilijk moeten doen over die paar vierkante kilometer asfalt.
Je zou toch zeggen dat het zo langzamerhand wel bewezen is dat meer asfalt geen files oplost, maar het geloof in het onmogelijke blijkt moeilijk uitroeibaar. Dat is één.

Een ander punt is of wij, als samenleving, steeds maar verspillend gedrag moeten blijven faciliteren. De gemiddelde bezetting van auto’s ligt ergens in de buurt van 1,2 personen. Uitgaand van een capaciteit van vier personen per auto, betekent dat tweederde van de vervoerscapaciteit onbenut over de weg crosst (of stilstaat). Kijk, daar zitten de mogelijkheden: voer per 1 januari 2008 het rekeningrijden in en belast dan de ‘lege’ passagierskilometers. Natuurlijk krijgen we dan ‘werkstudenten’ die de lege stoelen zullen opvullen, maar er zullen nooit genoeg werkstudenten zijn om al die lege autostoelen te vullen. Zo vangen we twee vliegen in één klap: een efficiënter gebruik van ons dure asfalt en we kunnen meteen het beurzenstelsel afschaffen.
Maar zo sprankelend is onze minister van verkeer & waterstaat niet: meer asfalt, is het aloude v&w-credo.
De minister had waarschijnlijk nog de champagne in zijn hoofd toen hij een paar weken later het proefballonnetje opliet om de rijbewijsleeftijd te verlagen tot 17 jaar in plaats van te verhogen tot 25 jaar. Domme man, die Eurlings.

Een perslunch, dat was de bedoeling. En nee, wat daar zou worden onthuld, dat kon ik niet van tevoren te horen krijgen. Ook niet met embargo. Ik MOEST komen. Ik ging niet. Mijn lunchbehoefte is beperkt. En wereldschokkend wetenschappelijk nieuws, daar geloof ik per definitie niet in. Toch deed het World Cancer Research Fund zijn uiterste best om er dat van te maken. Met gelijktijdige persconferenties in Amsterdam, Londen, Washington, Peking en Hongkong. De hele wereld moest het weten, dat niet minder dan honderd kankerspecialisten uit dertig landen in vijf jaar tijd zevenduizend wetenschappelijke publicaties hadden doorgeworsteld. Waarna hun conclusies nog eens waren gecontroleerd door een internationaal panel van 21 ´world renowned scientists´ (aldus de website van het WCRF). Kortom, dit was het definitieve rapport over voedsel en kanker. En wat staat erin? Oud nieuws. Dat we niet moeten roken, en dagelijks hooguit een of twee glaasjes drank mogen drinken. Dat we op ons gewicht moeten letten, meer moeten bewegen, en minder zout, rood vlees en frisdrank moeten consumeren. Adviezen die iedereen allang kende. Met name de waarschuwing tegen rood vlees werd hoog in de lucht geheven, maar zoals de VU-hoogleraar Jaap Seidell vrijdag in de Volkskrant duidelijk maakte: om wat dat betreft over de streep te gaan moet je dagelijks een pond vlees eten. En dat lang volhouden. Ik geef het je te doen.

Alles bij elkaar een uiterst mager resultaat voor zoveel wetenschappelijke slavenarbeid. Maar dat lag dan ook volstrekt voor de hand.

‘Meer kans op kanker door ham en worst’, kopte het Algemeen Dagblad. Een mooie, nostalgische kop. Vroeger, in de goeie ouwe tijd, werd het ene na het andere voedingsmiddel in het verdachtenbankje geplaatst. Boter, worst, kaas, eieren, pindakaas – de rij boosdoeners werd als maar langer. En daarnaast had je dan de regelmatig terugkerende ‘medische doorbraken’ waarin weer een nieuw medicijn tegen kanker werd aangekondigd. Het hoogtepunt in dat geloof en in de magic bullet werd bereikt nadat het menselijk genoom in kaart was gebracht. Toen riepen de deskundigen in koor dat de ‘kankergenen’ nu snel gevonden zouden worden, en dat de medicijnen dan niet lang op zich zouden laten wachten. Wat is het toch opmerkelijk stil geworden, daar in dat hoekje.

Het mega-onderzoek van het WCRF zal in de komende decennia niet meer worden herhaald. Zeker niet na zo’n resultaat. En dat betekent in wezen dat de medische wetenschap niets meer te bieden heeft dan treurig stemmende leefstijladviezen: ‘meer bewegen, gevarieerd eten’. Maar waarom zou je. Op dit moment heeft tweederde van de kankers niks met leefstijl te maken. Met gezonder leven vermijd je de ene kanker, om spoedig daarna ingehaald te worden door die andere, die zich niets aantrok van je verantwoorde gedrag. De brave burger die alle voorschriften angstvallig naleeft, leeft een paar vreugdeloze jaartjes langer, maar loopt tegen het eind van zijn leven toch tegen deze ziekte aan. Dat is wat ik tijdens die perslunch had kunnen leren. Dat die o zo verantwoorde broodjes en drankjes die ik had kunnen nuttigen, eigenlijk geen enkel verschil maken.