Salpeter

Mijn kinderen vinden mij al een week lang een heel toffe vader. Ze hoeven namelijk – wat zeg ik: ze mogen namelijk geen melk meer drinken. Lekker zoete limonade krijgen ze van me. U weet wel waarom.

Een half jaar geleden riep de Wageningse hoogleraar Toon van Hooijdonk dat melk best wel gezond was. Het kwam hier en daar in de krant – leuk voor Ton, want zo’n intreerede is vaak de enige (en vaak een magere) kans in het leven van een hoogleraar om de krant te halen. Maar al die media die toen schreven dat melk gezond is, maakten een vreselijke fout, schreven Michael Persson en Merijn Rengers in de Volkskrant vorige week zaterdag. ‘Geen enkele krant meldde dat de hoogleraar in kwestie geen gewone, maar een bijzonder hoogleraar is.’ Hooijdonks leerstoel wordt betaald door de lobbyclub voor zuivelboeren. De Volkskrant: ‘Dan is het logisch dat melk gezond is: wij van WC-eend adviseren immers WC-eend.’

Dat was het begin van een paginagroot verhaal over het kwart der hoogleraren dat bijzonder hoogleraar heet. Ze hoeven er niet gelijk uit, dat vindt de Volkskrant te ver gaan. Maar ze moeten aan de schandpaal, met de billen bloot: universiteiten moeten overzichten openbaar van maken welke hoogleraar door welke organisatie wordt betaald. Blijkbaar vonden ze deze zaak bij de Volkskrant zo belangrijk dat ze er een hele campagne van brouwden: de oproep stond die zaterdag ook nog op de voorpagina, er kwam een hoofdredactioneel commentaar waarin de universiteiten daartoe werden opgeroepen, en in de dagen daarna volgde de nodige follow-up.

Is er iets aan de hand? Nee, helemaal niks. Naast de half jaar oude melk van Hooijdonk had de krant geen enkel voorbeeld van een bijzonder hoogleraar wiens uitlatingen mogelijk vanuit zijn portemonnee waren opgestegen. Geen enkel. Het gaat om niks. Maar dat geeft niet in Nederland – dan wordt het juist een echte Hollandse boerkadiscussie (kan dat woord in de Van Dale?), waarbij de vaste spelers hun vaste rituele dansen uitvoeren.
De roep om die gegevens openbaar te maken is al oud, maar stuit voortdurend op academische onwil. Die mopperen dan iets over privacybescherming, maar de ware reden is natuurlijk dat ze geen zin hebben om al die hoogleraren daarover achter hun broek aan te zitten, als de andere universiteiten dat niet ook doen. Er is een gedragscode van de VSNU die zegt dat zoiets openbaar zou moeten zijn maar daar hoeven ze zich niks van aan te trekken. En dus gebeurt er niks. Nooit. En toch deed de Volkskrant een week lang alsof er wel iets gebeurde.

Lees verder »

De filosoof Daniel Dennett vergeleek de evolutietheorie ooit met een bijtend zuur. Die theorie vreet zich overal naar binnen, en laat overal een spoor van vernieling achter. Ooit alleen maar opgesteld om te verklaren hoe soorten ontstaan, is de evolutieleer inmiddels doorgedrongen in de antropologie, de psychologie, de sociologie en zelfs de kunstbeschouwing. Als u graag een rustgevend landschapje aan de muur heeft hangen, dan komt dat doordat uw verre, verre voorouders over de Afrikaanse savanne zwierven. Zoiets.
Zo is het ook, vrees ik, met het monster genaamd evidence based medicine. Dat is ooit bedacht om de farmaceutische industrie in toom te houden, en nu zitten we er overal mee opgescheept. Alles moet evidence based zijn. Niet alleen de nieuwe pil, ook het dagje rustig aan doen, het washandje van de verpleegster, de kruiden van dokter Vogel en, heb ik vandaag begrepen, de volkshuisvesting. Het einde van deze ontwikkeling is niet in zicht, en de gevolgen zijn niet te voorspellen. Maar er zijn grenzen, denk ik. Om dat aan te tonen, wil ik graag wat zeggen over inteelt.

Inteelt is erg. En het is nog vies ook. En het is geheid nieuws. Vorige maand bracht het RIVM een rapport uit getiteld: ‘Kinderwens van consaguine ouders: risico’s en erfelijkheidsvoorlichting’. Consanguin is een moeilijk woord, maar de pers had onmiddellijk in de gaten waar het om ging: inteelt. Het rapport constateerde dat de relatief hoge kindersterfte onder allochtonen mogelijk voor een klein deel veroorzaakt werd doordat veel ouders bloedverwanten zijn. Dergelijke huwelijken komen onder allochtonen namelijk veel voor. Met een bijna geniaal gevoel voor prikkelend nieuws plaatste de Volkskrant dat gegeven bovenaan: ‘Bijna een kwart van de Turkse en een vijfde van de Marokkaanse ouders is getrouwd met een familielid’, kopte de krant op 11 maart. Op de voorpagina. Alsof dat een ontdekking was. Alsof dat DE verklaring was voor de hogere kindersterfte. U weet allemaal wat er daarna gebeurde: enkele Tweede-Kamerleden zagen een uitgelezen kans om weer eens stoer te doen in het integratiedebat, en eisten een verbod op huwelijken tussen verwanten. Want daar krijg je zwakke, zo niet gekke kinderen van. Verdedigers van inteelt bleken er in de Kamer niet te zijn. En toch zou dat eigenlijk wel moeten. Evidence based.

Lees verder »