Archief voor April 2009

Nieuws uit niks

Wetenschapsjournalistiek heeft iets van een kermisdraaimolen. Een beperkt aantal onderwerpen keert voortdurend terug; het enige verschil is dat er steeds weer een andere journalist bovenop is geklommen. Een van die eeuwig wederkerende stokpaardjes is mediteren. En dan vooral: hoe goed het wel niet voor je is. Een paar dagen geleden was er een congres in Leiden gewijd aan Imag(in)ing the buddhist brain – reden voor meerdere kranten om het onderwerp voor de zoveelste keer over meerdere pagina’s uit te spreiden. Valt er dan iets te melden? Ne, maar je kunt altijd doen alsof.

Dergelijke artikelen (zie het AD, 28 maart)  hebben heel vaak dezelfde legitimatie: vroeger was mediteren ‘gek’, nu wordt het steeds populairder, en wetenschappers zijn uiterst nieuwsgierig. Allemaal onzin natuurlijk (mediteren was dertig jaar geleden veel populairder dan nu) maar je moet zo’n artikel nu eenmaal verkopen. Een andere techniek is er van alles met de haren bijslepen. Zo gaat het artikel van Niki Kortweg in de NRC van 22 maart voor een groot deel over mindfulness based cognitive therapy voor mensen met een lichte depressie, een vorm van cognitieve gedragstherapie die wel popi wordt aangeduid als ‘meditatietherapie’  maar die echt niks met mediteren te maken heeft. Ook heel populair in dat soort artikelen zijn onderzoekjes waaruit moet blijken dat mediteren goed is voor de weerstand, of voor minder stresshormonen zorgt. Effecten van niks, en tja, dat heb je zo met lekker rustig op je gat zitten.

Want wat je te zien krijgt als je het brein van een mediterende doorlicht, weten we allang. Dat brein gaat alfa- en thetagolven produceren. De eerste ontstaan altijd als je in wakkere toestand de ogen sluit. De tweede verraden het begin van slaap. Dat is alles. Meer is er met EEG’s nooit aangetoond. Reden voor Cora de Weerdhof in het AD (28 maart) om te beweren dat mediteren zorgt voor ‘een heldere blik’(!) en voor ‘de nodige ontspanning’ en dat dit ‘fantastisch nieuws’ zou zijn. Daarnaast is er tegenwoordig natuurlijk de mri-scan. Ook daar zijn zo nu en dan mediterenden in geschoven, met als resultaat: geen resultaat. Allerlei hersengebiedjes floepen aan of uit, en wat het betekent weet geen mens. Het enige dat redelijk vast lijkt te staan is de dooddoener dat het brein van mensen die duizenden uren mediteren ietsje anders lijkt te functioneren dan dat van beginnende mediteerders. Om precies te zijn: als ze zich getraind hebben in het onderdrukken van verstoringen zie je dat ze… iets beter zijn in het onderdrukken van verstoringen. Reden voor Niki Kortweg om halleluja te kraaien: ‘Een getraind meditatiebrein (…) herbergt “een geest als water, een belangrijk begrip in de karate. (…) Zeer begerenswaardig, een geest als water.’ Waarom dat zo is (buiten de karatemat) krijgen we niet te horen.  Maar Korteweg betreurt het dat ‘tienduizend uren mediteren voor de meeste mensen niet (is) weggelegd.’

Het merkwaardige is dat in dergelijke veel te lange, opgeblazen stukken toch ook onderzoekers aan het woord komen (in beide gevallen Heleen Slagter, University of Wisconsin)* die heel duidelijk stelling nemen tegen alle overspannen prietpraat. Maar dat helpt dus niks. De toon van die stukken (en de uitstraling van die spreads) is en blijft: mediteren is iets unieks, en verbetert het brein. Terwijl alle onderzoek (en dat is veel, met name de Amerikaanse geleuvigen tasten graag en diep in de buidel) slechts één conclusie toelaat: mediteren is een ingewikkelde manier om tot een middagdutje te komen.

Kracht uit niks, heet dat stuk in het NRC. Nieuws uit niks, lijkt me accurater.

* In de NRC staat daar bij ‘aan de telefoon’. Dat doen ze vaker in die krant, als het om buitenlandse wetenschappers gaat. Heel suf. Alsof iemand dat interesseert. Alsof de lezer toch vooral niet moet denken dat de auteur het citaat uit zijn duim heeft gezogen, of daarvoor speciaal in het vliegtuig is gestapt. Mag die belachelijke mededeling voortaan weg?

Geschreven door Marcel Hulspas op 6 April 2009 .
Opgeslagen in: Zonder categorie | 2 reacties »

Salpeter

Welkom op de weblog van de Vereniging van Wetenschapsjournalisten in Nederland. Op deze site geeft een aantal auteurs regelmatig hun commentaar op wetenschap en media.

Archief