Salpeter

Albert van den Berg, Michel Ferrari en Marten Scheffer, de drie Spinozapremiewinaars, zagen elkaar voor het eerst tijdens de prijsuitreiking. En toen was er ‘meteen een click’, aldus de NRC van afgelopen zaterdag. Ze zien elkaar nu regelmatig, noemen elkaar dan bij de voornaam (‘Ha Albert!’), en drinken witte wijn. En ze hebben besloten samen te werken aan hetzelfde onderwerp: migraine. Het onderwerp van Ferrari, maar de beide anderen bleken over voor Ferrari nog ongekende vaardigheden te beschikken.

Na enig gebabbel over hun bekroonde werk, over de gepasseerde alfa’s (die geen prijs kregen) en de toestand van Nederland, komt het gezamenlijke onderzoeksidee ter tafel. Ferrari worstelt met de vraag waardoor een migraineaanval wordt getriggerd. Zijn collega’s gaan hem nu helpen: ‘Met de techniek van Albert (labs on a chip, mh) kunnen we de bloedwaarden van patiënten op een niet-invasieve, niet belastende manier en betrouwbare manier van uur tot uur in kaart brengen. Marten (omslagen en stabiele toestanden bij complexe systemen, mh) maakt dan een model waarmee het omslagpunt kan worden voorspeld en vertelt ons hoe het kan worden gekeerd. Daarna kun je medicijnen ontwikkelen. Dat is de droom.’

Een hele droom. Ferrari is vooral bekend om zijn onderzoek naar ‘migrainegenen’ (hij heeft er inmiddels vier geïdentificeerd) die op de een of andere manier de drempel voor een migraineaanval verlagen. Maar wat een dergelijke aanval triggert, daarover weten we vrijwel niets. Het begint in de hersenen, zo luidt de consensus. Daar gebeurt iets waardoor de bloedvaten in het hersenvlies worden verwijd, en een ontstekingsreactie ontstaat. Met vreselijke hoofdpijn tot gevolg. De lijst van factoren die een dergelijke aanval kunnen veroorzaken, of vergemakkelijken, is ellenlang en varieert van spanning tot bepaalde voedingsmiddelen tot onregelmatig leven. De oorzaak lijkt primair psychisch, neurologisch te zijn. Het begint ergens tussen de synapsen. Worden migraineaanvallen veroorzaakt door schommelingen in bloedwaarden? Het is niet ondenkbaar, sommige wellicht. Er bestaan (naar het brede scala aan triggers gekeken) waarschijnlijk meerdere vormen van migraine. Maar als ze primair neurologisch zijn, zijn migraineaanvallen dan voorspelbaar aan de hand van bloedwaarden? Het lijkt heel onwaarschijnlijk. Wat zou er in het bloed gemeten moeten worden? U zegt het maar. En gedragen die bloedwaarden, die gekoppeld zijn aan allerlei regulerende systemen in het lichaam, zich als een complex systeem, zoals de troebele viswateren waarmee Scheffer beroemd is geworden, compleet met het omslaggedrag waar hij alles van weet? Het lijkt me sterk (en geen pretje).

Het is een droom. Ik vrees dat de heren zich wat al te zeer door hun pas ontdekte vriendschap meesleuren. Praten over ‘samen migraine onderzoeken’ (de intro bij het verhaal),  en vlotjes babbelen over de weg naar medicijnen, lijkt me, eerlijk gezegd, een beetje frivool.

‘De drie mannen,’ aldus een van de laatste alinea’s, ‘spreken af om elkaar in augustus weer te zien, bij Michel Ferrari thuis, in de wijnkelder.’

Goed idee. Maar misschien een ander onderwerp?