Salpeter

Ik weet het, het was vakantie, komkommertijd, maar ook dat verklaart niet waarom kranten, tv en radio allemaal massaal op Laura doken. Ik weet het ook, heel erg veel met wetenschap heeft het niet te maken (misschien met krantkunde, dat tegenwoordig een academisch vak schijnt te zijn), maar toch alles met journalistiek of wat daar voor door moet gaan. Een paar weken geleden moest de ombudsman van de Volkskrant erkennen dat de Volkskrant, ons baken in woelige tijden, er al 34 keer over had geschreven, waaronder een paginagroot artikel in het Vervolg-katern en verschillende voorpagina-artikelen. Er zijn heel wat gewichtiger zaken waar vele malen minder aandacht aan besteed wordt. Maar ook deze doorgaans zo nuchtere man sprak de ban niet uit over deze Laura-idiotie.
En het brandt weer los. Het verhaal is nog niet af. Zelfs het serieuze Nova had, na een gesprek met onze favoriete pandemioloog Roel Coutinho, er uitgebreid plaats voor ingeruimd. Ruimte voor een dertienjarige puber die de wereld rond wil zeilen. Zijn we met zij allen geschift geworden of snap ik er nu echt helemaal niks meer van? Of beide? Ik ga mijn verstand opzoeken.

Het stond er echt in de Volkskrant van zaterdag. Ze hadden een raket naar de maan gestuurd om te kijken of de maan water bevat. Dat kan handig zijn als er mannetjes (of vrouwtjes)  de maan willen betrekken. Maar dat water kan, volgens de Volkskrant, ook dienen als grondstof voor raketbrandstof. Huh?

Een tijdje geleden schreef Bob Park, een Amerikaanse hoogleraar met een eigenwijs blog die zich vooral afzet tegen ID-ers en andere hersenspinners, daar al een verhaaltje over. Hij belde de NASA. “Zoek je water? Je kunt bij mij zoveel veel water halen als je wilt en dat is een stuk goedkoper dan het op de maan halen.” De NASA-man zei hem dat het niet alleen ging om drinkwater voor Mars-reizigers, maar ook om raketbrandstof. “Is water een grondstof voor raketbrandstof?”, vroeg Bob verbaasd. “Ja”, zei de NASA-man, “want er zit waterstof in water.” “Maar”, riposteerde de verbouwereerde geleerde, “het kost toch een hoop energie om die waterstof uit water te krijgen?” “Sorry”, zei de NASA-man, “ik krijg net een dringend telefoontje op de andere lijn.” Tuuttuuttuuttuut

Heeft u het ook gelezen? Astronomen hebben een ontdekking gedaan die nieuw licht werpt op donkere materie. Iets met verbanden en torussen, maar daarover ga ik het nu niet hebben.

Opmerkelijker was de eensgezindheid waarmee wij, wetenschapsjournalisten, het hemelse gebeuren voor het voetlicht brachten. ‘Nieuw licht op donkere materie’, klonk het overal. Goh, wat een trouvaille, zo’n kop.

Jammer alleen dat diezelfde taalvondst al door nog tientallen anderen is gedaan. In het buitenland constateerde men dat er new light on dark matter was geworpen, en neues Licht in dunkle Materie. Trouwens, in het verleden wierp het onderzoek ook al keer op keer licht op donkere materie. Intussen zien we van die donkere materie overigens nog steeds geen reet.

Dat journalisten en voorlichters vaak uitgekauwde taal gebruiken, is bekend, maar de wetenschapsjournalist toont zich toch wel de ware meester in het genre van het cliché’s afdraaien. Dus is er steeds sprake van ‘doorbraken’ in de ‘strijd tegen kanker’, ‘zien’ allerlei machines ‘het licht’, komen er telkens ‘heilige gralen binnen handbereik’ maar worden er ook ‘heilige huisjes omvergehaald’.

Als het gaat over kosmologie, dient het vooral ‘geheimzinnig’ en ‘mysterieus’ te zijn; als het gaat over het klimaat, begin dan vooral met een olijk weerkundig gezegde. Talrijk zijn ook de ‘vingerafdrukken’, de ‘babyfoto’s’ en de zwarte gaten die ‘gulzig’ zijn of een ‘geboortekreet’ slaken.

En wie ben ik om mijn wetenschapsjournalistieke handen te wassen in onschuld: ook in mijn teksten willen wel eens al te geforceerde woordgrappen, flauwe dubbelzinnigheden of afgezaagde zegswijzen opduiken.

U moet trouwens wel op een paar van de links in dit stukje klikken hoor, ik heb mij de pleuris gegoogeld.

Metaforen als een grijsgedraaide plaat, koppen vol uitgekauwde woordspelingen. Maniërisme, collega’s. Nu-punt-nl’igheid. De Telegraafziekte. ANP’itis. Kom, zullen we ons voornemen dat we van nu af aan wel een volle minuut proberen na te denken voordat we een kop maken?

(Als het niet zo’n cliché zou zijn, zou hier nu een afsluitende woordspeling komen – zoiets als houdt uw kop erbij; geef uw koppen eens een facelift.)