Salpeter

Mijn kinderen vinden mij al een week lang een heel toffe vader. Ze hoeven namelijk – wat zeg ik: ze mogen namelijk geen melk meer drinken. Lekker zoete limonade krijgen ze van me. U weet wel waarom.

Een half jaar geleden riep de Wageningse hoogleraar Toon van Hooijdonk dat melk best wel gezond was. Het kwam hier en daar in de krant – leuk voor Ton, want zo’n intreerede is vaak de enige (en vaak een magere) kans in het leven van een hoogleraar om de krant te halen. Maar al die media die toen schreven dat melk gezond is, maakten een vreselijke fout, schreven Michael Persson en Merijn Rengers in de Volkskrant vorige week zaterdag. ‘Geen enkele krant meldde dat de hoogleraar in kwestie geen gewone, maar een bijzonder hoogleraar is.’ Hooijdonks leerstoel wordt betaald door de lobbyclub voor zuivelboeren. De Volkskrant: ‘Dan is het logisch dat melk gezond is: wij van WC-eend adviseren immers WC-eend.’

Dat was het begin van een paginagroot verhaal over het kwart der hoogleraren dat bijzonder hoogleraar heet. Ze hoeven er niet gelijk uit, dat vindt de Volkskrant te ver gaan. Maar ze moeten aan de schandpaal, met de billen bloot: universiteiten moeten overzichten openbaar van maken welke hoogleraar door welke organisatie wordt betaald. Blijkbaar vonden ze deze zaak bij de Volkskrant zo belangrijk dat ze er een hele campagne van brouwden: de oproep stond die zaterdag ook nog op de voorpagina, er kwam een hoofdredactioneel commentaar waarin de universiteiten daartoe werden opgeroepen, en in de dagen daarna volgde de nodige follow-up.

Is er iets aan de hand? Nee, helemaal niks. Naast de half jaar oude melk van Hooijdonk had de krant geen enkel voorbeeld van een bijzonder hoogleraar wiens uitlatingen mogelijk vanuit zijn portemonnee waren opgestegen. Geen enkel. Het gaat om niks. Maar dat geeft niet in Nederland – dan wordt het juist een echte Hollandse boerkadiscussie (kan dat woord in de Van Dale?), waarbij de vaste spelers hun vaste rituele dansen uitvoeren.
De roep om die gegevens openbaar te maken is al oud, maar stuit voortdurend op academische onwil. Die mopperen dan iets over privacybescherming, maar de ware reden is natuurlijk dat ze geen zin hebben om al die hoogleraren daarover achter hun broek aan te zitten, als de andere universiteiten dat niet ook doen. Er is een gedragscode van de VSNU die zegt dat zoiets openbaar zou moeten zijn maar daar hoeven ze zich niks van aan te trekken. En dus gebeurt er niks. Nooit. En toch deed de Volkskrant een week lang alsof er wel iets gebeurde.

‘Bijbaan professor voortaan openbaar’ kopte de krant onjuist en voorbarig op 14 april. Het gaat niet om een bijbaan en er gebeurt nog steeds niks. Plasterk vertelde in de krant dat hij ‘eerst wil kijken wat de instellingen er zelf van zouden maken.’ Die doet dus niks. Sijbolt Noorda, voorzitter van de VSNU: ‘ik vind dat de universiteiten hun eigen afweging mogen maken.’ Met andere woorden: ik kan niks en wil niks want de VSNU heeft hier geen moer over te vertellen.

Twee dagen later waren er twee grote opiniestukken over deze prangende kwestie, beide protesterend tegen de teneur van zaterdag. Heel snedig was de poging van de Nijmeegse UD Berry Tholen om de discussie op z’n kop te zetten. Bekend maken van nevenfuncties is onverstandig, want dan wordt een hoogleraar juist minder vertrouwd dan voorheen, ook al poneert hij waarheden als een koe (‘melk is gezond’). Hou het dus maar liever geheim. En bovendien, aldus Tholen, argwaan zaaien over geld ‘brengt ook de (…) hoogleraar die lid is van maatschappelijke organisaties in diskrediet.’ We zouden niet alleen moeten weten wie de prof betaalt, maar ook wie door hem/haar betaald wordt. Een hoogleraar ecologie die donateur is van natuurmonumenten? Van Amnesty? Niet te vertrouwen.

De dag daarop: een doorbraak: ‘Wageningen publiceert lijst financiers’, kopte de Volkskrant. Hiermee, aldus de Volkskrant, ‘reageert Wageningen als eerste universiteit op een artikel in de Volkskrant van zaterdag (…)’.  Als eerste, dat stond er. Alsof de krant de universitaire ivoren toren de genadeklap had uitgedeeld. En dat terwijl die lijst allang bestond en op aanvraag verkrijgbaar was – iets dat in het grote zaterdagverhaal nergens werd vermeld (zeker vergeten om er naar te vragen…). Nu had Wageningen die lijst op de site gezet. Een overwinning!

De kouwe drukte in de Volkskrant maakte school. De KNAW schoot wakker en stuurde dinsdag een persbericht rond over een brief die ze al op 4 maart aan Plasterk had gestuurd. De club is het eens met Plasterk dat universiteiten de nevenfuncties van hun hoogleraren bekendmaken. Heeft er ook alweer weinig mee te maken, maar KNAW-persberichten gaan bij de meeste journalisten rechtstreeks naar ‘deleted items’, wie weet dat iemand er nu wel wat mee doet, moeten ze in het Trippenhuis hebben gedacht.
Ook de NRC (stond er echt niks leuks in de PNAS?) meende een duit in het zakje te moeten doen. Margriet van der Heijden sprak met de (gewoon) VU-hoogleraar filantropie Theo Schuijt. En dan weet je wat je krijgt. Zo moeten we de bemoeienis van het bedrijfsleven vooral zien: als belangeloos liefdewerk. Belangenverstrengeling? Schuijt: ‘dat vind ik zo’n inkoppertje…’

En zo was iedereen na een roerige weekje weer even aan het woord geweest, had iedereen weer druk heen en weer kunnen rennen, en had iedereen uiteindelijk de hoofdprijs gewonnen voor het slimste antwoord (vrij naar Alice in Wonderland). En ik bleef achter met een nare bijsmaak in mijn mond. En niet van mijn glaasje melk.
Zo’n nationaal register is aardige start, maar hoe zit dat in het buitenland? Welke wetenschappelijke doorbraken kunnen we nog vertrouwen? Harvard is een en al sponsoring – weg ermee? En nog iets: ik gun het de Volkskrant van harte dat ze zich opwerpen als een oud-linkse autoriteit, vreselijk op z’n hoede voor het boosaardige bedrijfsleven. Zoiets past helemaal in de Zeitgeist geschapen door Bakenende IV. Maar ik herinner me ook een spreekwoord over en splinter en een balk. Nee, ik suggereer niet dat Michael een verdacht bijbaantje heeft. Daar heeft hij het veel en veel te druk voor. Maar wat te denken van al die freelancers in de kolommen van die krant…. Die freelancers die jaarverslagen en rapporten van bedrijven redigeren, of bijdragen schrijven voor bedrijfsblaadjes, die discussiedagjes voorzitten (tegen vergoeding), of warme contacten onderhouden met allerlei woordvoerders. Moet de Volkskrant, alvorens de beschuldigende vinger richting universiteiten te wijzen, niet eerst die gegevens openbaar maken? Een freelancer bijvoorbeeld die zegt dat het slecht gaat met de zee, en die ondertussen donateur is van Greenpeace – moet ik zo iemand serieus nemen? Moet deze belangenverstrengeling niet onder diens ‘alarmerende’ bijdragen staan? Komaan volkskrant geef volledige openheid van zaken! Put your money where your mouth is!
Tot het zover is, mogen mijn kinderen die krant niet lezen.

Dit bericht is geschreven door Marcel Hulspas op Monday, 21 April 2008 om 08:51 en is opgeslagen in de categorie Zonder categorie. U kunt reacties op dit bericht volgen via de RSS 2.0 feed. U kunt een reactie achterlaten, of trackback-en vanaf uw eigen site.
Tags: bijzonder hoogleraar