Klisjeemannetjes
Heeft u het ook gelezen? Astronomen hebben een ontdekking gedaan die nieuw licht werpt op donkere materie. Iets met verbanden en torussen, maar daarover ga ik het nu niet hebben.
Opmerkelijker was de eensgezindheid waarmee wij, wetenschapsjournalisten, het hemelse gebeuren voor het voetlicht brachten. ‘Nieuw licht op donkere materie’, klonk het overal. Goh, wat een trouvaille, zo’n kop.
Jammer alleen dat diezelfde taalvondst al door nog tientallen anderen is gedaan. In het buitenland constateerde men dat er new light on dark matter was geworpen, en neues Licht in dunkle Materie. Trouwens, in het verleden wierp het onderzoek ook al keer op keer licht op donkere materie. Intussen zien we van die donkere materie overigens nog steeds geen reet.
Dat journalisten en voorlichters vaak uitgekauwde taal gebruiken, is bekend, maar de wetenschapsjournalist toont zich toch wel de ware meester in het genre van het cliché’s afdraaien. Dus is er steeds sprake van ‘doorbraken’ in de ‘strijd tegen kanker’, ‘zien’ allerlei machines ‘het licht’, komen er telkens ‘heilige gralen binnen handbereik’ maar worden er ook ‘heilige huisjes omvergehaald’.
Als het gaat over kosmologie, dient het vooral ‘geheimzinnig’ en ‘mysterieus’ te zijn; als het gaat over het klimaat, begin dan vooral met een olijk weerkundig gezegde. Talrijk zijn ook de ‘vingerafdrukken’, de ‘babyfoto’s’ en de zwarte gaten die ‘gulzig’ zijn of een ‘geboortekreet’ slaken.
En wie ben ik om mijn wetenschapsjournalistieke handen te wassen in onschuld: ook in mijn teksten willen wel eens al te geforceerde woordgrappen, flauwe dubbelzinnigheden of afgezaagde zegswijzen opduiken.
U moet trouwens wel op een paar van de links in dit stukje klikken hoor, ik heb mij de pleuris gegoogeld.
Metaforen als een grijsgedraaide plaat, koppen vol uitgekauwde woordspelingen. Maniërisme, collega’s. Nu-punt-nl’igheid. De Telegraafziekte. ANP’itis. Kom, zullen we ons voornemen dat we van nu af aan wel een volle minuut proberen na te denken voordat we een kop maken?
(Als het niet zo’n cliché zou zijn, zou hier nu een afsluitende woordspeling komen – zoiets als houdt uw kop erbij; geef uw koppen eens een facelift.)
Print dit artikel
2 reacties op “Klisjeemannetjes”
Geef een reactie
Salpeter
Welkom op de weblog van de Vereniging van Wetenschapsjournalisten in Nederland. Op deze site geeft een aantal auteurs regelmatig hun commentaar op wetenschap en media.
De auteur
Maarten Keulemans (1968) is wetenschapsjournalist. Hij is adjunct-hoofdredacteur van NWT en vaste columnist bij het katern Kennis van de Volkskrant.
Website van Maarten Keulemans
2 October 2009 om 07:52
Je bent er zelfs nog een paar vergeten:
http://www.wired.com/wiredscience/2009/07/blackholescience/
Ik steiger elke keer als ik lees dat `een beroemd eeuwenoud probleem is opgelost’ als iemand één of ander obscuur theoretisch resultaatje heeft bewezen.
Zelf heb ik spijt van het gebruiken van ‘de heilige graal’ en zal het nooit meer doen.
2 October 2009 om 08:39
Hoe oorspronkelijk kun je zijn in het google tijdperk (vergeef me svp deze ook al zo uitgekauwde uitdrukking)? Met zoeken in een ziljoen teksten kom je altijd wel ergens dezelfde zinsnede tegen. Ik had het deze week nog met onderzoek naar smaak en bubbels in champagne. Natuurlijk vind je dan koppen als ’secret to champagne flavor is right under your nose’ en gaat het over ‘bubbles bursting with flavor’. In het Nederlands ‘wordt [het] echt pas fijn als er bubbels zijn’ en is de term ‘godendrank’ niet van de lucht. Probeer dan nog maar eens orgineel te zijn. En is het eigenlijk wel erg om de lezer te paaien met uitdrukkingen die hij (her)kent?