Ik dacht, ik ga toch eens kijken, naar die Wikipedia. Veel over gehoord, en nu schrijft Herbert Blankesteijn (afgelopen zaterdag, voorpagina wetenschap NRC) er een lang en vrijwel volledig lovend verhaal over.

Erg veel bekeken, dat Wikipedia, de doe-het-zelf encyclopedie van internet. Maar ja, kijkcijfers, daar denken we zo het zijne van. Herbert had ook kritiekpuntjes hoor, iets over de spelling van de naam van schaatser Ben van der Burg, en dat het lemma astrologie 'een moeizaam stukje tekst' was doordat voor- en tegenstanders eraan hadden zitten sleutelen. Maar de kern van zijn inhoudelijk oordeel was toch, ik citeer:

'Schaamteloze blunders zijn in Wikipedia niet makkelijk te vinden. Misschien wel bij obscure onderwerpen, waar zelden iemand naar kijkt of waar bijna niemand iets van weet. Uiteraard is juist in zulke gevallen de inbreng van echte experts cruciaal.'

Ik weet niet hoe het u vergaat, maar als ik een encyclopedie opsla is dat vanwege obscure onderwerpen, waar zelden iemand naar kijkt of waar bijna niemand iets van weet. Dus besloot ik tot een kleine speurtocht naar de kwaliteit van Wikipedia op dit voor mij juist cruciale onderdeel van een encyclopedie. Ik zweer hierbij dat onderstaande beschrijving exact zo gelopen is, en nauwelijks meer tijd kostte dan de tijd die u nodig hebt om dit te lezen.

Ik dacht, ik neem een controversieel onderwerp en tikte 'Fortuyn' in. Droog stukje, waarin ik helaas moest lezen dat Volkert van der Graaf (zijn moordenaar) 'extreem links' zou zijn. Het spijt me maar als een dierenactivist met moordneigingen 'extreem links' is, dan ken ik er nog een paar. De kogel komt in Wikipedia dus ook al van links, ongetwijfeld met dank aan Pims trouwe fans.

Ik moest vervolgens denken aan een recente blunder in de NRC waarbij gezegd werd dat de priesteres in Delphi (die van het orakel) de Sybille zou heten. Een blunder, zeker voor deze gymnasiastenkrant, want zij heette de Pythia, de Sybille was een Grieks-Romeinse profetes (er zouden er meer geweest zijn, dat wil zeggen: er circuleerden meerdere verzamelingen voorspellingen).

Een lemma Sybille bestond niet. Even naar Delphi, waar ik ontdekte dat de speculatieve theorie dat de Pythia boven een spleet in de rotsbodem zou hebben gezeten, en geraaskald zou hebben onder invloed van kwade dampen die uit die spleet opstegen, in Wikipedia tot feit was verheven.

Hoe zat dat met moeizame stukje over astrologie? Even kijken. Moeizaam leek mij niet het juiste woord. Onzinnig lijkt me beter. Een citaat dat, naar ik aanneem voor zichzelf spreekt:

'Astrologie is niet hetzelfde als astronomie. De astronomie benadert de hemellichamen zuiver kwantitatief; ze beperkt zich tot de empirische werkelijkheid. Wanneer deze kwantitatieve benadering wordt verheven tot allesomvattend wereldbeeld, zoals door de meeste astronomen en andere natuurwetenschappers wordt gedaan, ontkent men het bestaan van de kwalitatieve aspecten, waar de astrologie zich voornamelijk op richt, en schaart men de astrologie onder de pseudo-wetenschappen.'

Dat krijg je als gelovers de kans krijgen een encyclopedie te vullen. Dat ze daar niet allemaal even bedreven in zijn, bleek toen ik, op een spoor gebracht, het lemma over Rudolf Steiner opsloeg. Dat luidt in zijn totaliteit als volgt:

'Aan de Vrije School in Den Haag laten volwassenen omstreeks 1924 onderricht volgen in groepjes die samengesteld zijn uit gelijk gestemden. Er worden vier temperamenten onderscheiden: het cholerische, het sanguinische, het flegmatische en het melancholische. Men had zich laten inspireren door Rudolf Joseph Lorenz Steiner (1861-1925). Die had de natuurwetenschappelijke werken van Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) uitgegeven op het gebied van de natuur- en plantkunde, de mineralogie, de geologie en de anatomie en verkondigde dat talent, begaafdheid, lichamelijke en geestelijke gesteldheid bepaald is door de invloed vanuit de kosmos: de zon, de maan en de sterren.'

Steiner, zegt u, wie is dat? Daar weet toch bijna niemand iets van? Juist, daarvoor heb je nou een encyclopedie nodig. Ik dacht, hoe zou het dan gesteld zijn met Steiners geestverwant Mellie Uyldert, het Hollandse kruidenvrouwtje dat het altijd zo jammer heeft gevonden dat de Duitsers de Tweede Wereldoorlog hebben verloren. Mellie heeft geen lemma, maar werd wel kritiekloos geciteerd omtrent de magische krachten van lievevrouwenbedstro, een waarlijk monsterlijk groot lemma over dit onkruid staat bomvol pseudo-medische informatie. De alterneuten hebben Wiki blijkbaar ook ontdekt.

Nog een poging. Alweer geen faire, want geen zouteloos onderwerp. Religie en wetenschap. Mozes ingetikt. Ik krijg een louter bijbels stukje. De uittocht wordt zonder argumenten als historisch beschouwd. Helaas, deskundigen hebben dat verhaal allang naar de wereld der mythen doorgeschoven. Net als de figuur van de bevrijder-wetgever Mozes trouwens. Maar ook daarvan geen spoor. Iedere kritische, historische informatie ontbreekt.

Ik had Wikipedia wel gezien. Verder niks bekeken. Een veel te hard oordeel, zult u zeggen, en op internet mag je nooit een enkele informatiebron hanteren, dat weet ik, en Herbert zei al dat er nog deskundigen gezocht werden die bijdragen mogen leveren over van alles en nog wat.

Ik moet niet klagen over Wikipedia, ik moet aan Wikipedia werken, zult u zeggen. Maar mij bekruipt het gevoel dat dat vechten is tegen de bierkaai. Wikipedia kan nooit wat worden, zelfs als er deskundigen zijn te vinden die hun kostbare tijd besteden aan tikwerk tegen het noeste tikwerk van gelovers. Ze zijn gedoemd ten onder te gaan aan de oeverloze vrije tijd en het fanatisme van hun tegenstanders.

Wikipedia berust volgens mij op een ernstig misverstand. Dat kennis bestaat uit, en ontstaat uit, het tomeloos op elkaar mieteren van meningen waar half ingevoerde, goed bedoelende medewerkers chocola van proberen te bakken. Accuratesse is geen optelsom van meningen. Een Poolse landdag geen alternatief voor een kritische geest.

'Neutraal' is het loze toverwoord waar de Wikipedia-openingspagina mee schermt. Neutraal krijgt bij Wikipedia dus de betekenis van: alles is een beetje waar. Dat heeft niks met kennis en alles met onkunde te maken. Herbert citeert aan het slot van zijn artikel een 'prominent medewerker' genaamd Walter van Kalken, die trots zegt dat Wikipedia al op zo'n veertig servers staat: 'dat krijgt niemand ooit meer weg'. Soms wordt een optimistisch ingesteld mens toch zwaar op de proef gesteld.