Verslag VWN-excursie Ruimte voor de Rivier, Overdiepse Polder, 7 juni
Tekst: Amanda Verdonk
Organisatie: Esther Thole

Op donderdag 7 juni was de VWN te gast in de vrolijke blauwe bouwketen in de Overdiepse polder bij Waspik. Deze polder wordt onder water gezet om ruimte voor de rivier te maken. Hans Brouwer, die de bijzondere functie van ‘riviertakmanager’ bekleedt, is een van de sprekers van die ochtend. Van tevoren vertelt hij ons al dat er hier gewerkt wordt aan een exportproduct waar buitenlanders met veel interesse naar kijken. ‘Er zijn al veel hoogwater eh… hoogwaardigheidsbekleders langs geweest’, weet hij. En dat terwijl de Nederlandse media er weinig aandacht voor hebben. Nederlanders vinden wonen onder de zeespiegel volkomen normaal en veilig, terwijl dat helemaal niet zo vanzelfsprekend is, meent hij.

Alternatief
Het probleem is namelijk dat de zeespiegel stijgt door klimaatverandering en tegelijkertijd het land daalt door ontwatering en inklinking. En het gevaar komt niet alleen vanuit zee. Ook rivieren treden herhaaldelijk buiten hun oevers, zoals in 1993 in Limburg en in 1995 in de Betuwe, toen de bewoners geëvacueerd moesten worden. Het hoger maken van dijken werd altijd als de oplossing gezien, maar nu denken steeds meer waterbouwkundigen daar anders over. Hoge, zware dijken bouwen in de slappe Nederlandse bodem is ingewikkeld en visueel ook niet bepaald aantrekkelijk. Vele dijken zullen inderdaad opgehoogd worden, maar er is ook een alternatief: geef de rivier de ruimte en zet, wanneer nodig, delen van het landschap onder water. Brouwer: ‘Laten we de rivier de ruimte geven om zelf weer de weg te vinden. Maar wel begeleid door ons.’ Door urbanisatie is op veel plaatsen de natuurlijke loop van de rivier beknot, met alle gevaren van dien. Ook bij Den Bosch is dat het geval. De Overdiepse polder kan dienen als overloopgebied voor de Bergsche Maas. De winterdijk wordt verlaagd zodat, bij een hoge waterstand, het water in de polder stroomt en daardoor stroomopwaarts, richting Den Bosch, het water niet door de straten raast.

Hans Wismans van Arcadis geeft ter plaatse uitleg over de werkzaamheden

Terpen
Er zitten echter wel zeventien boerenbedrijven in het gebied. Wat moet daarmee gebeuren? In plaats van de hakken in het zand te steken besloten de boeren zelf met een plan te komen om toch te kunnen blijven ‘boeren’ in het gebied. Zij bedachten acht terpen van zes meter hoog en 2,25 hectare breed waarop acht van de melkveehouders alsnog hun bedrijf kunnen voortzetten. Alle gebouwen (woonhuis, stallen en schuren) staan op de terp terwijl de koeien op het lager gelegen grasland 24 jaar lang kunnen grazen. De verwachting is namelijk dat een overstroming maar eens in de 25 jaar plaatsvindt. Doordat de waterstanden in Lobith continu worden bijgehouden krijgen de boeren op tijd een seintje dat hun vee naar binnen moet.

Uitzicht vanaf de terpen. Bij hoogwater stromen deze weilanden onder.

Polderen
Boer Sjaak Broekmans was een van de eerste boeren in de Overdiepse polder. Vol trots laat hij ons het moderne nieuwe bedrijf van zijn zoon zien: de stallen voor de koeien, het jonge vee, de carroussel waarin ze gemolken worden, en het prachtige uitzicht op het weiland en de Bergsche Maas. Broekmans ziet de plannen voor Ruimte voor de Rivier als een mooie kans om een nieuw en modern boerenbedrijf te starten en werkte er graag aan mee, ook al kostte het jaren aan overleggen en ‘polderen’. ‘Ik ben zelf een halve ambtenaar geworden’, vertelt hij vrolijk. De boeren zijn schadeloos gesteld en hebben een marktconforme vergoeding uitbetaald gekregen. Dat konden ze gebruiken om elders een bedrijf te starten of, zoals Broekmans, een nieuw bedrijf op de terp te starten. Met wat extra eigen investeringen beschikt zijn familie nu over een nieuw, ruimer en efficiënter boerenbedrijf.

Het nieuwe bedrijf van de familie Broekmans, de eerste terpbewoners in de Overdiepse polder